Επενδύσεις σε κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία (Crypto Assets): Νομικοί κίνδυνοι, ενδείξεις απάτης και η σημασία της προληπτικής νομικής προστασίας

Η ραγδαία ανάπτυξη της αγοράς των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων (crypto assets) έχει δημιουργήσει νέες επενδυτικές δυνατότητες, αλλά και ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιούνται εταιρείες και επενδυτικά σχήματα με ιδιαίτερα διαφορετικά επίπεδα αξιοπιστίας και διαφάνειας.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένος αριθμός περιπτώσεων κατά τις οποίες ιδιώτες προσεγγίζονται μέσω προσωπικών γνωριμιών, διαδικτυακών παρουσιάσεων ή μέσων κοινωνικής δικτύωσης με προτάσεις συμμετοχής σε «επενδυτικά προγράμματα» που συνδέονται με κρυπτονομίσματα, πλατφόρμες συναλλαγών ή συστήματα δημιουργίας παθητικού εισοδήματος. Συχνά οι προτάσεις αυτές συνοδεύονται από υποσχέσεις υψηλών ή ακόμη και εγγυημένων δήθεν αποδόσεων, ενώ παρουσιάζονται ως ασφαλείς ή σχεδόν χωρίς επενδυτικό κίνδυνο.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι διαφορετική.

Η αγορά των crypto assets χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα υψηλή μεταβλητότητα και αυξημένο επενδυτικό κίνδυνο. Καμία σοβαρή επενδυτική δραστηριότητα δεν μπορεί να εγγυηθεί συγκεκριμένες αποδόσεις ανεξάρτητα από τις συνθήκες της αγοράς, ενώ κάθε επενδυτής οφείλει να αξιολογεί όχι μόνο το επενδυτικό προϊόν, αλλά και τον φορέα που το προσφέρει.

Το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναγνωρίσει την ανάγκη ρύθμισης της αγοράς των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων μέσω του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/1114 (Markets in Crypto-Assets Regulation – MiCA), ο οποίος θεσπίζει ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας για τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σκοπός του Κανονισμού είναι η ενίσχυση της διαφάνειας, της προστασίας των επενδυτών και της ακεραιότητας της αγοράς, μέσω συγκεκριμένων υποχρεώσεων πληροφόρησης, οργανωτικών απαιτήσεων και εποπτείας των παρόχων που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα.

Παρά ταύτα, η ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου δεν σημαίνει ότι κάθε εταιρεία ή επενδυτικό πρόγραμμα που χρησιμοποιεί τον όρο «crypto» λειτουργεί νόμιμα ή υπόκειται πράγματι στις απαιτήσεις του MiCA. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν οι υπηρεσίες παρέχονται από εταιρείες εγκατεστημένες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης ή μέσω πολύπλοκων εταιρικών δομών που δυσχεραίνουν τον έλεγχο και την αναζήτηση ευθυνών.

Οι σημαντικότερες ενδείξεις κινδύνου

Ο υποψήφιος επενδυτής θα πρέπει να επιδεικνύει ιδιαίτερη επιφύλαξη όταν διαπιστώνει μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες περιστάσεις:

• εγγυημένες ή σταθερές αποδόσεις ανεξαρτήτως της πορείας της αγοράς,
• ισχυρισμούς περί «μηδενικού κινδύνου»,
• έντονη πίεση για άμεση επένδυση,
• ασαφή ή ελλιπή στοιχεία σχετικά με την εταιρεία και τη διοίκησή της,
• δυσκολία πρόσβασης στους συμβατικούς όρους πριν από την καταβολή χρημάτων,
• έλλειψη σαφούς εξήγησης ως προς τον τρόπο δημιουργίας των αποδόσεων,
• περιορισμούς ή δυσχέρειες στην ανάληψη των κεφαλαίων,
• απαίτηση μεταφοράς κρυπτονομισμάτων σε ψηφιακά πορτοφόλια ή λογαριασμούς που ελέγχονται αποκλειστικά από τρίτους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης όταν το κύριο οικονομικό κίνητρο των συμμετεχόντων φαίνεται να προέρχεται από την ένταξη νέων μελών στο δίκτυο και όχι από πραγματική επενδυτική ή επιχειρηματική δραστηριότητα. Αν και κάθε περίπτωση πρέπει να αξιολογείται αυτοτελώς, τέτοιου είδους χαρακτηριστικά επιβάλλουν αυξημένο νομικό και οικονομικό έλεγχο.

Τα κρίσιμα νομικά ερωτήματα πριν από οποιαδήποτε επένδυση

Πριν από οποιαδήποτε καταβολή χρημάτων, ο επενδυτής θα πρέπει να μπορεί να απαντήσει, μεταξύ άλλων, στα ακόλουθα ερωτήματα:

• Ποιο είναι το νομικό πρόσωπο με το οποίο συμβάλλεται;
• Σε ποια χώρα έχει την καταστατική του έδρα;
• Ποιο δίκαιο διέπει τη σύμβαση;
• Ποια δικαστήρια είναι αρμόδια σε περίπτωση διαφοράς;
• Υπάρχει ρήτρα διαιτησίας ή περιορισμός της δικαστικής προστασίας;
• Υπάγεται ο πάροχος σε εποπτεία αρμόδιας αρχής όπου αυτό απαιτείται;
• Υπάρχει δυνατότητα μονομερούς τροποποίησης των όρων από την εταιρεία;
• Προβλέπονται περιορισμοί ή προϋποθέσεις για την ανάληψη των κεφαλαίων;
• Ποια είναι η πραγματική φύση του επενδυτικού προϊόντος και ποιοι είναι οι σχετικοί κίνδυνοι;

Στην πράξη, διαπιστώνεται συχνά ότι οι περισσότεροι επενδυτές δεν έχουν λάβει γνώση των συμβατικών όρων ή αποδέχονται ηλεκτρονικά εκτενή κείμενα («Terms & Conditions») χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση του νομικού τους περιεχομένου.

Η σημασία της προληπτικής νομικής υποστήριξης

Στην πράξη διαπιστώνεται συχνά ότι η αναζήτηση νομικής συνδρομής πραγματοποιείται αφού έχει ήδη επέλθει η οικονομική ζημία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, το στάδιο αυτό είναι το πλέον δυσχερές, ιδίως όταν ο αντισυμβαλλόμενος εδρεύει εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρησιμοποιεί πολύπλοκες εταιρικές δομές ή δεν διαθέτει πραγματική εγκατάσταση.

Αντίθετα, η προληπτική νομική αξιολόγηση μιας επενδυτικής πρότασης μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικός μηχανισμός πρόληψης. Ο έλεγχος της εταιρικής ταυτότητας και δομής, του εφαρμοστέου δικαίου, του εποπτικού καθεστώτος, των συμβατικών όρων και των δικαιωμάτων του επενδυτή επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση νομικών κινδύνων που δεν είναι προφανείς σε έναν μη νομικό.

Η νομική δέουσα επιμέλεια (legal due diligence) πριν από την αποδοχή μιας επενδυτικής σύμβασης δεν αποσκοπεί στην αξιολόγηση της οικονομικής απόδοσης της επένδυσης. Αποσκοπεί στη διασφάλιση ότι ο επενδυτής γνωρίζει επακριβώς με ποιον συμβάλλεται, ποια δικαιώματα αποκτά, ποιους κινδύνους αναλαμβάνει και ποια μέσα έννομης προστασίας διαθέτει σε περίπτωση αθέτησης των συμβατικών υποχρεώσεων.

Συμπέρασμα

Η αγορά των κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος του σύγχρονου χρηματοοικονομικού οικοσυστήματος και η τεχνολογία που τη στηρίζει παρουσιάζει σημαντικές προοπτικές. Ωστόσο, η επένδυση σε crypto assets δεν πρέπει να στηρίζεται σε διαφημιστικές υποσχέσεις ή στην προσωπική σύσταση τρίτων, αλλά σε τεκμηριωμένη αξιολόγηση των πραγματικών οικονομικών και νομικών δεδομένων.

Η προσεκτική εξέταση της σύμβασης, του εποπτικού καθεστώτος του παρόχου, των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων του επενδυτή, καθώς και των μηχανισμών επίλυσης ενδεχόμενων διαφορών, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο κάθε υπεύθυνης επενδυτικής απόφασης.

Η έγκαιρη συμβουλή από δικηγόρο με γνώση του χρηματοοικονομικού και ψηφιακού δικαίου δεν αποτελεί περιττό κόστος, αλλά ουσιαστικό μέσο πρόληψης. Η νομική αξιολόγηση μιας επενδυτικής σύμβασης πριν από την υπογραφή της μπορεί να αναδείξει κρίσιμους κινδύνους, να αποσαφηνίσει τα δικαιώματα του επενδυτή και, σε πολλές περιπτώσεις, να αποτρέψει σημαντικές οικονομικές απώλειες που δύσκολα ανακτώνται εκ των υστέρων.

Έλενα Κυριακοπούλου
Δικηγόρος
ΜΔΕ Εμπορικού Δικαίου ΕΚΠΑ,
Άυλα Αγαθά & Ανταγωνισμός

Το παρόν δεν αποτελεί νομική συμβουλή.
Για περαιτέρω πληροφορίες αναφορικά με τα νομικά ζητήματα που αναφέρονται ανωτέρω, μπορείτε να απευθυνθείτε στο δικηγορικό γραφείο KYROS LAW OFFICES
(Oμήρου 50, Αθήνα – Τηλ. Επικοινωνίας: 2103633104 – email: [email protected]) και να συμβουλευτείτε τους εξειδικευμένους δικηγόρους.