Παραδοσιακά, το κληρονομικό μας δίκαιο έθετε ρητή και σαφή απαγόρευση ως προς την ρύθμιση της κληρονομιάς μέσω του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων. Η μόνη οδός ρύθμισης της περιουσίας μετά τον θάνατο ήταν η μονομερής σύνταξη διαθήκης. Η νέα μεταρρύθμιση του κληρονομικού δικαίου με τον ν. 5303/2026 έρχεται να άρει την απαγόρευση αυτή καθώς για πρώτη φορά ο νομοθέτης παρέχει την δυνατότητα στα ενδιαφερόμενα μέρη να ρυθμίζουν συμβατικά εν ζωή ζητήματα της μελλοντικής κληρονομιαίας διαδοχής.
Κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου, όπως προβλέπεται στα άρθρα ΑΚ1798 επόμενα, είναι οι συμφωνίες που συνάπτονται εν ζωή μεταξύ του κληρονομουμένου και των κληρονόμων ή τρίτων με τις οποίες ρυθμίζεται η τύχη της περιουσίας ενώ δυνατή καθίσταται και η παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Οι συμβάσεις αυτές μπορεί να καταρτίζονται είτε έναντι ανταλλάγματος (ΑΚ1805) είτε χωρίς.
Για την εξασφάλιση της διαφάνειας και την προστασία του κληρονομουμένου, απαραίτητη προϋπόθεση για την εγκυρότητα τους είναι η τήρηση του συμβολαιογραφικού εγγράφου ενώ παράλληλα προβλέπεται δικαίωμα υπαναχώρησης ή καταγγελίας της συμβάσης υπό αυστηρούς και οριοθετημένους λόγους (πχ. παράλειψη φροντίδας του κληρονομουμένου).
Ο νέος θεσμός εξασφαλίζει:
- την αποτελεσματικότερη οργάνωση της περιουσίας για τον μετά θάνατον χρόνο,
- την συνέχεια των κληρονομιαίων εντός της οικογένειας και των οικογενειακών επιχειρήσεων, καθώς αποφεύγεται ο κατακερματισμός των εταιρικών μεριδίων
- Τη δραστική μείωση των δικαστικών διαμαχών καθώς η κληρονομική σύμβαση αποτελεί προϊόν συμφωνίας και όχι μονομερούς βούλησης
Η θεσμοθέτηση των κληρονομικών συμβάσεων με τον ν. 5303/2026 ευθυγραμμίζει το ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα και μετατρέπει τον κληρονομικό σχεδιασμό από μία μονομερή διαδικασία σε ένα εργαλείο διαφάνειας και νομικής ασφάλειας για ολόκληρη την οικογένεια.
Κατερίνα Βελισσάρη
Ασκούμενη Δικηγόρος
