Η κληρονομική διαδοχή δεν πρέπει να αφήνεται στην τύχη. Ο νέος νόμος προσφέρει πρόσθετα εργαλεία για τον σχεδιασμό της, με στόχο τη συνέχεια της επιχείρησης και την προστασία των δικαιούχων.
Μια οικογενειακή επιχείρηση αποτελεί συχνά την παρακαταθήκη μιας ολόκληρης ζωής. Τι συμβαίνει, όμως, όταν ο ιδρυτής ή ο βασικός μέτοχος αποβιώσει; Ποιος αναλαμβάνει τη διοίκηση; Πώς αποφεύγονται οι οικογενειακές διαμάχες και ο κατακερματισμός της περιουσίας;
Η απάντηση βρίσκεται στον έγκαιρο σχεδιασμό.
Τα νέα εργαλεία του κληρονομικού δικαίου
Ο Ν. 5303/2026, με τον οποίο αναμορφώνεται το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο, εισάγει νέες δυνατότητες για την οργανωμένη διαδοχή, μεταξύ των οποίων οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου και οι συμβάσεις εκ των προτέρων παραίτησης από κληρονομικά δικαιώματα.
Οι νέοι θεσμοί μπορούν, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό της μεταβίβασης επιχειρηματικών συμμετοχών, την αποσαφήνιση των συμφερόντων των μελών της οικογένειας και την πρόληψη μελλοντικών διαφορών.
Η επιλογή, ωστόσο, του προσώπου που θα συνεχίσει την επιχείρηση δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζεται να εξεταστεί πώς θα προστατευθούν και οι υπόλοιποι δικαιούχοι, ιδίως σε σχέση με τη νόμιμη μοίρα και τις οικονομικές αξιώσεις τους.
Τι πρέπει να προβλέπει ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός;
Η αποτελεσματική διαδοχή προϋποθέτει συντονισμό τριών βασικών παραμέτρων:
- Ιδιοκτησία: Ποιος θα αποκτήσει τις εταιρικές συμμετοχές και τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία;
- Διοίκηση: Ποιος διαθέτει την εμπειρία και τις προϋποθέσεις για να αναλάβει την επιχείρηση;
- Δίκαιη μεταχείριση των δικαιούχων: Πώς θα ληφθούν υπόψη τα δικαιώματα και τα οικονομικά συμφέροντα των υπόλοιπων μελών της οικογένειας;
Παράλληλα, ο σχεδιασμός πρέπει να συντονίζεται με το καταστατικό, τις συμφωνίες μεταξύ εταίρων ή μετόχων, τις υφιστάμενες υποχρεώσεις και, όπου απαιτείται, τη φορολογική βελτιστοποίηση της μεταβίβασης.
Γιατί έχει σημασία να ξεκινήσετε εγκαίρως τον σχεδιασμό;
Η διαδοχή δεν είναι απλώς μια κληρονομική διαδικασία. Είναι μια στρατηγική απόφαση που επηρεάζει τη βιωσιμότητα της επιχείρησης, τις οικογενειακές σχέσεις και τη διατήρηση της περιουσίας στις επόμενες γενιές.
Ο Ν. 5303/2026 προβλέπει ότι οι βασικές νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται, κατά κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ οι νέες κληρονομικές συμβάσεις μπορούν να καταρτίζονται από την ίδια ημερομηνία.
Η κατάλληλη νομική προσέγγιση εξαρτάται από τη δομή της επιχείρησης, την περιουσιακή κατάσταση και τις ανάγκες κάθε οικογένειας. Γι’ αυτό, η έγκαιρη αξιολόγηση από εξειδικευμένους νομικούς και οικονομικούς συμβούλους είναι καθοριστική.
Η πραγματική επιτυχία μιας οικογενειακής επιχείρησης δεν είναι μόνο όσα δημιούργησε μία γενιά, αλλά και όσα μπορεί να διασφαλίσει για την επόμενη. Η έγκαιρη προετοιμασία είναι το πρώτο βήμα για μια ομαλή και νομικά ασφαλή διαδοχή.
Προγραμματίστε το Μέλλον της Επιχείρησής σας
Η ομάδα μας εξειδικεύεται στον εταιρικό, φορολογικό και κληρονομικό σχεδιασμό. Επικοινωνήστε μαζί μας σήμερα για μια εξατομικευμένη αξιολόγηση της στρατηγικής διαδοχής της δικής σας οικογενειακής επιχείρησης ενόψει των νέων νομοθετικών αλλαγών.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Η αξιολόγηση κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης προϋποθέτει έλεγχο των σχετικών συμβάσεων, αδειών και πραγματικών περιστατικών.
Έλενα Κυριακοπούλου
Δικηγόρος, ΠΜΣ Εμπορικού Δικαίου – Άυλα Αγαθά και Ανταγωνισμός
