Ο νέος νόμος εισάγει νέες δυνατότητες για τη διανομή κληρονομιαίων ακινήτων και προβλέπει ειδική ρύθμιση για την προστασία της οικογενειακής κατοικίας.
Όταν ένα ακίνητο κληρονομείται από περισσότερα πρόσωπα, η διαφωνία μεταξύ των συγκληρονόμων μπορεί να δυσχεράνει ή και να μπλοκάρει πλήρως την αξιοποίησή του. Το νέο κληρονομικό δίκαιο εισάγει ειδικότερες λύσεις, οι οποίες αλλάζουν ουσιαστικά τον τρόπο αντιμετώπισης αυτών των διαφορών.
1. Μπορεί ένας συγκληρονόμος να αποκτήσει ολόκληρο το ακίνητο;
Μία από τις σημαντικότερες ρυθμίσεις του νέου πλαισίου περιλαμβάνεται στο άρθρο 1883 ΑΚ.
Εάν η αυτούσια διανομή ενός κληρονομιαίου ακινήτου είναι ανέφικτη ή ασύμφορη, το δικαστήριο μπορεί, κατόπιν αίτησης συγκληρονόμου, να του επιδικάσει αυτούσιο το ακίνητο, υποχρεώνοντάς τον να καταβάλει στους υπόλοιπους χρηματικό ποσό ίσο με την αγοραία αξία της μερίδας τους.
Εάν περισσότεροι συγκληρονόμοι διεκδικούν το ίδιο ακίνητο, το δικαστήριο συνεκτιμά τις περιστάσεις, ιδίως δε την ικανότητα καθενός να το αξιοποιήσει επωφελώς. Η ρύθμιση αυτή δίνει οριστική διέξοδο από τη συνιδιοκτησία, ωστόσο η τελική κρίση ανήκει στο δικαστήριο και δεν συνεπάγεται αυτόματη απόκτηση.
2. Νέα ρύθμιση για την οικογενειακή κατοικία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το νέο άρθρο 1885 ΑΚ, το οποίο προστατεύει την κατοικία που αποτελούσε τον κύριο τόπο διαμονής του θανόντος και του επιζώντος συζύγου.
Κατά τη διανομή, το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση του επιζώντος συζύγου, να του επιδικάσει αποκλειστικά την κυριότητα του ακινήτου. Εάν η αξία της κατοικίας υπερβαίνει την κληρονομική του μερίδα, ο σύζυγος υποχρεούται να καταβάλει τη διαφορά σε χρήμα.
Η ίδια δυνατότητα προβλέπεται πλέον και για το πρόσωπο που διέμενε σταθερά με τον θανόντα στην κύρια κατοικία του, στην περίπτωση που ο τελευταίος δεν άφησε σύζυγο.
3. Ποιες υποθέσεις επηρεάζονται άμεσα;
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται ιδίως σε περιπτώσεις όπου:
- Ένα ακίνητο ανήκει σε περισσότερους κληρονόμους που αδυνατούν να συμφωνήσουν στη διαχείριση ή πώλησή του.
- Ένας κληρονόμος επιθυμεί να εξαγοράσει τις μερίδες των υπολοίπων στην τρέχουσα εμπορική αξία.
- Ο επιζών σύζυγος επιδιώκει να διασφαλίσει τη διαμονή του στην οικογενειακή εστία.
Κρίσιμο Μεταβατικό Καθεστώς: Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, οι νέοι κανόνες διανομής εφαρμόζονται ακόμη και σε κληρονομίες προσώπων που απεβίωσαν πριν από την ημερομηνία αυτή, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχει ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής. Συνεπώς, ο χρόνος έναρξης των δικαστικών ενεργειών είναι πλέον καθοριστικός.
Ο νομοθέτης εισήγαγε αυτή την εξαίρεση από τον γενικό κανόνα (σύμφωνα με τον οποίο εφαρμόζεται το δίκαιο του χρόνου θανάτου) για να δώσει άμεση διέξοδο σε χιλιάδες «μπλοκαρισμένα» ακίνητα και εκκρεμείς ιδιωτικές διαφορές συγκληρονόμων που χρονίζουν.
Πώς μπορεί να σας βοηθήσει το δικηγορικό μας γραφείο
Οι νέες διατάξεις προσφέρουν σύγχρονες λύσεις για την απεμπλοκή των κληρονομικών ακινήτων, όμως η εφαρμογή τους απαιτεί εξειδικευμένη στρατηγική, ορθή αποτίμηση της αγοραίας αξίας και πλήρη έλεγχο των νόμιμων προϋποθέσεων. Το γραφείο μας αξιολογεί την περίπτωσή σας και σας καθοδηγεί με ασφάλεια, είτε προς μια επωφελή εξωδικαστική συμβιβαστική επίλυση είτε δικαστικά. Επικοινωνήστε μαζί μας για να εξετάσουμε τις επιλογές σας υπό το νέο νομικό καθεστώς.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη νομική συμβουλή.
Έλενα Κυριακοπούλου
Δικηγόρος, ΠΜΣ Εμπορικού Δικαίου – Άυλα Αγαθά και Ανταγωνισμός
